Over veranderende vaardigheden, nieuwe ontwikkelvragen en menselijk vakmanschap
Door Irene Braaksma
Een breder gesprek over AI
“Blijft mijn functie straks nog bestaan?” “Welke vaardigheden moet ik ontwikkelen?” “Hoe neem ik medewerkers mee in deze verandering?” En: “Wat heb ik nog toe te voegen wanneer AI een deel van mijn werk kan overnemen?”
Deze vragen raken direct aan mijn werk als manager opleidingen bij Vista Nova. Binnen Vista Nova leiden we professionals op die mensen begeleiden bij werk, loopbaan en professionele ontwikkeling: loopbaancoaches, managers, HR-professionals en andere begeleiders. De invloed van AI raakt daarmee niet alleen de manier waarop zij zelf werken, maar ook de ontwikkel- en loopbaanvragen die zij in hun praktijk en organisaties tegenkomen.
Veel gesprekken over AI gaan momenteel over het gebruik ervan. Mag iemand een cv of coachverslag laten schrijven door AI? Welke gegevens mogen worden ingevoerd? Hoe kan worden gecontroleerd of de informatie klopt? En hoe kunnen professionals zorgvuldig omgaan met privacy, transparantie en auteurschap?
Dat zijn belangrijke vragen. Ze horen bij wat onder andere Noloc omschrijft als AI-geletterdheid: begrijpen hoe AI werkt, welke mogelijkheden en risico’s eraan verbonden zijn en hoe de technologie bewust en verantwoord kan worden gebruikt.
Ook dit artikel heb ik met behulp van AI geschreven. AI hielp mij om mijn gedachten te ordenen, de structuur aan te scherpen en passages te formuleren. De inhoudelijke keuzes, de verbinding met mijn werk en de praktijk van Vista Nova en de uiteindelijke beoordeling en verantwoordelijkheid liggen bij mij. Precies daarin ligt voor mij de kern: AI kan ondersteunen, maar als professional bepaal je zelf wat passend, waardevol en betekenisvol is.
In dit artikel wil ik daarom een breder perspectief verkennen. Niet zozeer het gebruik van AI binnen een beroep, maar de invloed ervan op mensen, werk, professionele ontwikkeling en leiderschap. Wat verandert er in functies en organisaties? Welke kwaliteiten worden belangrijker? En wie blijft verantwoordelijk voor keuzes en beslissingen die met behulp van AI worden genomen?
De zomer biedt vaak wat meer ruimte om afstand te nemen en over dit soort vragen na te denken. Daarom heb ik in het artikel inzichten verwerkt uit drie recente boeken: Wat AI niet kan van Nick van Dam e.a., Team AI van Ann De Bisschop en Hoe AI ons menselijker maakt van Minke Tromp. Ieder boek belicht een ander deel van de ontwikkeling en biedt daarmee mooie stof om tijdens de vakantie verder te lezen en reflecteren.
Samen volgen de boeken ook de rode lijn van dit artikel:
menselijke kwaliteiten → werk en organisaties → waarden en verantwoordelijkheid
MENSELIJKE KWALITEITEN
Welke kwaliteiten worden belangrijker?
AI zal waarschijnlijk niet van de ene op de andere dag complete beroepen laten verdwijnen. Wel verandert de inhoud van veel functies. Routinematige en voorspelbare werkzaamheden kunnen steeds vaker door technologie worden ondersteund of uitgevoerd. Daardoor verschuift ook de waarde van bepaalde kennis en ervaring.
Kennis blijft belangrijk, maar het wordt minstens zo belangrijk om informatie kritisch te kunnen beoordelen. Medewerkers moeten kunnen inschatten of een antwoord bruikbaar, betrouwbaar en passend is. Ook creativiteit, aanpassingsvermogen, samenwerken, oordeelsvorming en het omgaan met complexe situaties worden belangrijker.
In Wat AI niet kan beschrijven Nick van Dam en vijf internationale experts vijftig menselijke vaardigheden die volgens hen belangrijker worden in een door AI gedreven wereld. Zij noemen onder andere intuïtie, empathie, integriteit, verbeeldingskracht en oordeelsvorming.
Het gaat niet alleen om vaardigheden die mensen onderscheiden van technologie. Het zijn ook kwaliteiten die nodig zijn om AI bewust en verantwoord te gebruiken. Naarmate technologie meer kan, wordt het belangrijker dat mensen zelf kunnen beoordelen wat wenselijk, passend en betekenisvol is.
AI verandert niet alleen wat iemand doet en kan, maar kan ook raken aan wie iemand als professional is en wil zijn. Tegelijkertijd komen vragen naar voren die niet alleen over vaardigheden gaan. Wat betekent deze ontwikkeling voor iemands professionele identiteit? Waar ontleent iemand voldoening aan wanneer vertrouwde taken veranderen? Welke bijdrage wil iemand zelf blijven leveren? En hoe blijft iemand van betekenis in een werkomgeving die voortdurend in beweging is?
Daarmee verandert AI niet alleen de inhoud van werk, maar ook de manier waarop mensen zich tot hun werk verhouden. Voor professionals betekent dit dat zij niet alleen nieuwe vaardigheden moeten ontwikkelen, maar ook opnieuw moeten onderzoeken waar hun toegevoegde waarde, motivatie en professionele identiteit liggen.
Voor leiders en HR-professionals ligt er de opgave om niet alleen functies en processen opnieuw in te richten, maar ook ruimte te bieden voor het gesprek over betekenis, onzekerheid en ontwikkeling. Voor coaches betekent het dat achter een praktische vraag over scholing of werkzekerheid een diepere vraag kan schuilgaan: wie ben ik als professional en waarin wil ik van betekenis blijven?
WERK EN ORGANISATIES
Wat vraagt AI van organisaties en leiders?
De invoering van AI is niet alleen een technisch of organisatorisch vraagstuk. Het is ook een veranderingsproces dat onzekerheid, verwachtingen en uiteenlopende reacties oproept.
De ene medewerker ziet vooral kansen om slimmer te werken. De andere vreest verlies van autonomie, vakmanschap of werk. Ook tussen generaties, functies en opleidingsniveaus kunnen verschillen ontstaan in het tempo waarin mensen AI omarmen en het vertrouwen dat zij erin hebben.
In Team AI laat wellbeing-expert Ann De Bisschop zien dat medewerkers en generaties verschillend reageren op de introductie van AI. Waar de één vooral mogelijkheden ziet, ervaart de ander onzekerheid of bedreiging.
De Bisschop waarschuwt daarbij voor de productiviteitsvalkuil: de tijd die AI bespaart automatisch gebruiken om nog meer werk te verrichten. De komst van AI biedt volgens haar juist een kans om opnieuw na te denken over welzijn, verbinding en voldoening in het werk.
Voor managers en HR-professionals ligt hier een belangrijke opgave. Hoe kan AI worden geïntroduceerd zonder voorbij te gaan aan zorgen en weerstand? Hoe wordt voorkomen dat tijdwinst uitsluitend leidt tot een hogere productiviteit en een nog hoger werktempo? En hoe kan technologie worden benut om werk niet alleen efficiënter, maar ook betekenisvoller en menselijker te maken?
Dat vraagt om meer dan implementatieplannen en trainingen. Het vraagt leiderschap: ruimte maken voor het gesprek, verschillende perspectieven serieus nemen en bewust afwegen welke werkzaamheden aan technologie kunnen worden overgelaten.
Leiders en HR-professionals moeten bovendien kunnen omgaan met onzekerheid, tegenstrijdige belangen en ethische spanningen, zonder dat alle antwoorden vooraf vaststaan.
Nieuwe vragen voor coaches en begeleiders
De veranderingen in werk en op de arbeidsmarkt zullen steeds vaker doorklinken in coach- en ontwikkelvragen:
- Hoe zorg ik dat mijn kennis en vaardigheden relevant blijven?
- Wat onderscheidt mij wanneer AI een deel van mijn werk kan uitvoeren?
- Hoe ga ik om met onzekerheid over mijn functie of vak?
- Welke nieuwe mogelijkheden passen bij mijn kwaliteiten en ambities?
- Wat wil ik in mijn werk zelf blijven doen?
- Waar ervaar ik betekenis en voldoening wanneer mijn werk verandert?
Achter een praktische vraag over scholing, functies of loopbaanstappen kan een diepere vraag schuilgaan: wie ben ik als professional wanneer een deel van mijn expertise door technologie wordt overgenomen?
Voor loopbaancoaches betekent dit dat kennis van ontwikkelingen in werk en op de arbeidsmarkt belangrijk blijft. Niet om precies te voorspellen welke beroepen zullen verdwijnen of ontstaan, maar om cliënten te begeleiden bij het omgaan met onzekerheid en verandering.
Voor coaches, managers en HR-professionals die zich bezighouden met leiderschapsontwikkeling ligt er nog een andere vraag. Hoe kunnen mensen worden geholpen om verantwoordelijkheid te nemen, richting te geven en menselijke afwegingen te blijven maken in een omgeving waarin technologie steeds meer mogelijkheden biedt?
WAARDEN EN VERANTWOORDELIJKHEID
Welke interactie moet menselijk blijven?
Over morele vragen, menselijke keuzes en verantwoordelijkheid
De ontwikkeling van AI is niet alleen een technisch vraagstuk. Ze dwingt ook tot het maken van menselijke en morele keuzes. Niet alles wat technisch mogelijk is, hoeft automatisch wenselijk te zijn.
In Hoe AI ons menselijker maakt onderzoekt filosoof, organisatieantropoloog en tech-ethica Minke Tromp aan de hand van elf morele vragen wat mensen juist níét zouden moeten automatiseren. Welke interactie moet menselijk blijven? Wie blijft verantwoordelijk voor een beslissing? Welke waarden geven richting? En hoeveel menselijke invloed moet behouden blijven wanneer AI adviseert of meebeslist?
Volgens Tromp wordt de toekomst niet alleen bepaald door wat technologie mogelijk maakt, maar vooral door de keuzes die mensen en organisaties daarover maken.
Dat is ook relevant voor coaches, managers en HR-professionals. AI kan informatie ordenen, patronen herkennen, scenario’s verkennen, vragen formuleren en zelfs overtuigend empathisch reageren. Maar AI draagt geen verantwoordelijkheid voor de gevolgen van een advies of besluit.
Die verantwoordelijkheid blijft bij de professional. Dat geldt voor de coach die afweegt wat een cliënt op een bepaald moment nodig heeft, voor de manager die een besluit neemt met gevolgen voor medewerkers en voor de HR-professional die richting geeft aan de ontwikkeling van mensen en organisaties.
Wat blijft mensenwerk?
AI maakt misschien juist duidelijker waarin menselijk vakmanschap schuilt: aandachtig luisteren, vertragen, waarnemen wat niet wordt gezegd, verschillende perspectieven verbinden en samen betekenis geven aan ervaringen.
Emotionele intelligentie speelt daarin een belangrijke rol: emoties bij jezelf en anderen herkennen, begrijpen wat er in de interactie gebeurt en daar zorgvuldig op afstemmen. Ook intuïtie, professioneel oordeel en het werkelijk aangaan van een relatie blijven van grote waarde.
Juist in een tijd waarin werk en professionele rollen veranderen, wordt het belangrijk om niet alleen te kijken naar wat iemand kan, maar ook naar wie iemand is, wat betekenis geeft en welke richting past. Binnen het Koersonderzoek staan vragen naar werkverleden, biografie, kwaliteiten, waarden, zingeving en toekomstig handelen daarom met elkaar in verbinding. Die verdieping helpt om achter een actuele loopbaanvraag ook de onderliggende vraag naar identiteit en betekenis te onderzoeken.
Ook voor professionals die mensen begeleiden of leidinggeven, wordt dit belangrijker. De Practitioneropleidingen van Vista Nova richten zich op het verder ontwikkelen van menselijk vakmanschap: aandachtig aanwezig zijn, systemisch kijken, emotionele intelligentie inzetten, professioneel oordelen en kunnen werken met complexe ontwikkelvragen.
Juist deze kwaliteiten helpen coaches, managers en HR-professionals om richting te geven in situaties waarin technologie veel kan, maar niet bepaalt wat voor een mens of organisatie werkelijk van waarde is.
De kern
Hoe meer AI kan, hoe belangrijker het wordt om bewust te kiezen wat mensen zelf willen blijven doen, ontwikkelen en dragen.
AI verandert niet alleen taken en functies, maar raakt ook aan professionele identiteit, betekenis en verantwoordelijkheid. Daarom worden menselijke kwaliteiten zoals emotionele intelligentie, oordeelsvorming, integriteit, aandacht en het werkelijk aangaan van relaties belangrijker.
Voor coaches, leiders en HR-professionals ligt daar een belangrijke opgave: mensen en organisaties helpen om niet alleen mee te bewegen met technologie, maar bewust richting te geven aan wat van waarde is en menselijk moet blijven.
Verder lezen en reflecteren deze zomer
De drie boeken die als rode draad door dit artikel lopen, bieden ieder een ander perspectief op de invloed van AI. Ze geven geen definitieve antwoorden, maar nodigen uit om verder na te denken over wat de ontwikkeling van AI vraagt van mensen, professionals en organisaties.
- Wat AI niet kan van Nick van Dam e.a. gaat over menselijke kwaliteiten, vakmanschap en leiderschap. Welke vaardigheden worden belangrijker naarmate technologie meer kan?
- Team AI van Ann De Bisschop richt zich op veranderend werk, verschillen tussen medewerkers en generaties, welzijn en de rol van organisaties en leiders.
- Hoe AI ons menselijker maakt van Minke Tromp stelt elf morele vragen over menselijke keuzes, waarden en verantwoordelijkheid. Wat moet mogelijk juist níét worden geautomatiseerd?
Welke kwaliteit in jouw vakmanschap wil jij juist in een tijd van AI blijven ontwikkelen?